Napad duszności – co robić?

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Podstawą do ustalenia postępowania jest ocena stopnia ciężkości napadu duszności przez chorego. Większość chorych z astmą trwającą od dłuższego czasu może, na podstawie własnej obserwacji, z dużym prawdopodobieństwem ocenić swój stan. Jednak część chorych, niezależnie od zdobytego doświadczenia, nie odczuwa zagrożenia mimo znacznego zwężenia oskrzeli, a inni reagują dużym lękiem na każdą, nawet niewielką duszność. Obydwa sposoby reagowania są niezależne od woli chorego.
Obiektywną ocenę stopnia zagrożenia ułatwia aparat do pomiaru szczytowego przepływu w drogach oddechowych (PEF), który pośrednio wskazuje na stopień zwężenia dróg oddechowych. Zasada pomiaru jest prosta. Należy trzykrotnie, jak najszybciej, wydmuchać powietrze przez aparat, po uprzednim głębokim wdechu. Najlepsza z trzech wartości świadczy o stopniu zwężenia oskrzeli i wartość ta jest niezależna od subiektywnych odczuć chorego. Bezwzględna wartość PEF jest uzależniona od płci, wieku i wzrostu. Dlatego każdy chory powinien znać swoją wartość należną i z nią porównywać wynik aktualnego pomiaru. Dla chorych, którzy w okresie poprawy nie osiągają wartości należnej, punktem odniesienia są najlepsze wyniki pomiarów z ostatniego okresu poprawy.
Tylko chory "uzbrojony" w aparat do pomiaru PEF i umiejący interpretować wyniki pomiarów, może świadomie kierować swoim postępowaniem w czasie napadu duszności.

LECZENIE FARMAKOLOGICZNE

BETA-MIMETYKI WZIEWNE
(Ventolin, Salbutamol, Berotec)

W każdej postaci astmy, a zwłaszcza w jej zaostrzeniu, zastosowanie spejsera poprawia wnikanie leku do płuc i zmniejsza osadzanie się leku w gardle. Zastosowanie 2-4 dawek beta-mimetyku w odstępach 20 minutowych najprawdopodobniej spowoduje ustąpienie duszności. W przypadku pogorszenia lub braku poprawy, należy zasięgnąć porady lekarza lub poddać się leczeniu szpitalnemu.
Pomiary kontrolne PEF powinno się wykonywać co najmniej co 30 minut. Jeśli po godzinie uzyskaliśmy wzrost wartości PEF do powyżej 80% normy (lub wartości najlepszej z ostatniego okresu), to trzeba intensywność leczenia zmniejszyć i przez najbliższe kilkanaście do kilkudziesięciu godzin stosować lek w podobnej dawce (lub mniejszej), ale w odstępach 3-4 godzinnych. W miarę ustępowania zaostrzenia duszności, częstość i dawkę leku trzeba stopniowo zmniejszać i w okresie zupełnej poprawy powrócić do stosowania tylko w razie potrzeby. Jeśli wartość szczytowego przepływu nie wzrasta lub ulega pogorszeniu, to należy kontynuować inhalacje beta-mimetyku w tych samych odstępach czasu (co 20 min.), w dotychczasowej dawce lub ją zwiększyć (Salbutamol do 4-10; Berotec do 4-6), do czasu przybycia lekarza lub przyjęcia do szpitala.

KORTYKOSTEROIDY
(Encorton, Encortolon, Polcortolon)

Leki z tej grupy zastosowane dożylnie nie mają przewagi w stosunku do podawanych doustnie. Szybkość działania jest podobna przy zastosowaniu obu metod.
Należy je zastosować (doustnie), jeśli intensywne, prowadzone przez godzinę, leczenie beta-mimetykami nie spowodowało powrotu wartości PEF do wysokości 80% najlepszego wyniku z ostatniego okresu lub wartości należnej. Jeżeli chory nie stosował kortykosteroidów, to wskazana jest dawka 30 mg preparatu Encortolon albo 24 mg preparatu Polcortolon. Przy przewlekłym stosowaniu kortykosteroidów doustnych wskazane jest dodanie proponowanych dawek do już stosowanych. Wysokie dawkowanie powinno być utrzymane do czasu, kiedy dobowe wahania PEF nie przekraczają 25% (od najlepszego wyniku odjąć najgorszy wynik w ciągu dnia, podzielić przez najlepszy wynik i pomnożyć przez 100), a wartości z całego dnia są wyższe niż 75% wartości uzyskiwanych w najlepszym okresie lub należnych.

PREPARATY TEOFILINY

Nie mają one, wg aktualnej wiedzy, zasadniczego znaczenia w leczeniu napadów duszności w przebiegu astmy, jeśli wykorzystujemy odpowiednie dawki beta-mimetyków. Jeżeli stosujemy przewlekle właściwą dawkę dobową preparatów teofiliny, nie powinniśmy dodawać kolejnych, dlatego że bardziej prawdopodobne jest wystąpienie objawów niepożądanych ze strony układu krążenia i nasilenie odczuwanego przez chorego pobudzenia i niepokoju, aniżeli poprawy wartości PEF. Jeśli uprzednio nie stosowaliśmy leku z tej grupy, to możemy zastosowaś czopek lub wlewkę doodbytniczą z aminofiliny.

KONTAKT Z LEKARZEM I LECZENIE W SZPITALU

Jeśli po godzinie intensywnego leczenia pomiar PEF nie osiąga wartości 80% najlepszych z ostatniego okresu (albo należnych), to trzeba się skontaktować z lekarzem: Pogotowia Ratunkowego, Domowym lub Nocnej Pomocy Lekarskiej.
Decyzję o leczeniu szpitalnym należy podjąć jeśli:
- wartość PEF jest niższa niż 50% wartości należnej lub najlepszej z ostatniego okresu,
- odpowiedź na beta-mimetyki jest wolna i poprawa trwa krócej niż 3 godziny,
- konieczność stosowania beta-mimetyku w odstępach 3-4 godzinnych trwa dłużej niż 24-48 godzin,
- nie ma poprawy w ciągu 2-6 godzin po przyjęciu kortykosteroidu,
- następuje dalsze pogorszenie.
Zależnie od warunków, można wykorzystać transport karetką lub środki lokomocji osób bliskich. Chorego, zwłaszcza w ciężkim stanie, powinno się donieść do samochodu, gdyż nawet krótkotrwały marsz może krytycznie nasilić duszność. Najprostszy sposób to wykorzystanie krzesła, które po zajęciu miejsca przez chorego, można łatwo uchwycić za przednie nogi i oparcie.

POSTĘPOWANIE W NAGŁYCH I KRYTYCZNIE CIĘŻKICH NAPADACH ASTMY

Dotyczy chorych, u których napad rozwija się w ciągu kilku minut do stopnia skrajnie ciężkiego, zagrażającego życiu, bez poprzedzającego okresu zapowiadającego wystąpienie duszności.
W tej grupie nie stopniujemy postępowania - równocześnie trzeba:
- zadzwonić do Pogotowia Ratunkowego (najlepiej jeśli stacja rejonowa jest poinformowana o istnieniu takiego chorego w obszarze jej działania) lub pomóc choremu szybko dostać się do szpitala;
- zastosować przez spejser ok. 20 dawek salbutamolu (Salbutamol, Ventolin) lub 10 dawek fenoterolu (Berotec) z inhalatora kieszonkowego (napełniając spejser po kilka dawek naraz), albo 5 mg salbutamolu (lub 10 mg terbuta1iny) przez nebulizator;
- zastosować przez spejser 10-20 dawek bromku ipratropium (Atrovent) albo 0,5 mg tego leku przez nebulizator;
- połknąć 30-60 mg Encortolonu.
Jeśli uprzednio stosowane leczenie wziewne było mało efektywne, należy wstrzyknąć sobie w mięsień udowy jedną ampułkę (0,5 mg) Salbutamolu. Podawanie Adrenaliny podskórnie, w dawce 0,5 mg, jest tak samo skuteczne, a nawet bardziej wskazane przy uogólnionej reakcji alergicznej, ale trudniejsze technicznie. Leki te, wraz ze strzykawką, powinny być zawsze w zasięgu ręki.

KRYTERIA NATYCHMIASTOWEGO PRZYJĘCIA DO SZPITALA

- Każdy napad zagrażający życiu (zaburzenia świadomości, sinica, niemożność mówienia, bardzo ciężka duszność).
- Każdy ciężki napad duszności nie ustępujący po leczeniu.
- Wartość PEF mniejsza niż 30-40% wartości należnej lub najlepszej z ostatniego okresu, 15-30 min. po wstępnym leczeniu (opisanym wyżej).

KRYTERIA PRZYSPIESZAJĄCE PODJĘCIE DECYZJI O LECZENIU SZPITALNYM

- Napad duszności po południu i wieczorem.
- Pojawienie się duszności nocnej lub jej pogorszenie.
- Występowanie ciężkich napadów duszności w przeszłości.
- Ustalenie stopnia ciężkości napadu nie jest pewne.
- Niepewność co do właściwej reakcji osób towarzyszących lub ich brak w razie napadu duszności.
- Niemożność uzyskania szybkiej pomocy lekarskiej.
- Zastosowanie środków uspokajających przed lub w czasie napadu duszności.
- Znaczne wahania wartości PEF (większe niż 50%) w ciągu doby.

POSTĘPOWANIE PO NAPADZIE DUSZNOŚCI

Jeśli napad ustąpił, to chory powinien w tym samym lub następnym dniu skontaktować się z lekarzem. Trzeba rozważyć:
- Czy dotychczasowe leczenie było właściwe, a zwłaszcza czy jest potrzeba zastosowania lub zwiększenia dawek kortykosteroidów; czy chory prawidłowo stosuje betamimetyki wziewne; czy zalecone leczenie było stosowane regularnie?
- Czy doszło do kontaktu z alergenem (kurz - wyrzucanie zawartości odkurzacza; pyłki - wycieczka za miasto; spożycie aspiryny przy astmie aspirynowej itp.)?
- Czy doszło do zakażenia dróg oddechowych? Jeśli plwocina jest ropna, to wskazane jest leczenie antybiotykiem. Jeśli biała to leczenie objawowe.
W okresie po napadzie duszności, chory powinien obserwować przebieg choroby za pomocą dwukrotnych w ciągu dnia (rano i wieczorem) pomiarów PEF. Od uzyskanych wyników zależy dalsze postępowanie.

BETA-MIMETYKI

Wysokie dawkowanie (co 3-4 godziny i w razie duszności) powinno być utrzymane w ciągu najbliższych kilkudziesięciu godzin. Następnie ilość dawek stopniowo powinna ulec zmniejszeniu, a później należy wydłużać odstęp między kolejnymi inhalacjami do momentu, kiedy ponownie wystarczy stosować lek tylko w razie duszności. Zależnie od ciężkości zaostrzenia przebiegu choroby, może to trwać kilka dni do kilku tygodni lub dłużej.

KORTYKOSTEROIDY

Jeśli zostały wdrożone, to wysokie dawkowanie powinno być utrzymane przynajmniej w okresie, kiedy wartość PEF jest mniejsza niż 75% wartości najlepszej z ostatniego okresu lub należnej, a dobowe wahania PEF są niższe niż 25%. Zmniejszanie dawek kortykosteroidów powinno odbywać się powoli: 2-4 tygodni. W okresie obniżania dawki należy równolegle stosować kortykosteroidy wziewne. Zastosowanie małej dawki kortykosteroidów doustnych przez dłuższy okres - do rozważenia z lekarzem.

PREPARATY TEOFILINY

Ich stosowanie, w formie preparatów doustnych o powolnym uwalnianiu leku, wskazane jest podczas trwania zaostrzenia przebiegu astmy. W okresie bezobjawowym lek można odstawić.

W opracowaniu wykorzystano:
l. Guidelines for management of asthma in adults: II - acute severe asthma. BMJ 1990.
2. International consensus report on diagnosis and treatment of asthma. Eur.RespirJ.1992.
3. Guidelines on the management of asthma. Thorax 1993.

O Marzena Wielgus 289 artykułów
Wiele rzeczy można powiedzieć o Marzenie Wielgus, ale przede wszystkim wiadomo, że są one przewidujące i doceniane, oczywiście są również precyzyjne, obiektywne i idealistyczne, ale w mniejszych dawkach i często są też rozpieszczane przez nawyki bycia agonującymi. Jednak jej uprzedzająca natura jest tym, co najbardziej lubi. Ludzie często liczą na siebie i jej spostrzegawczą naturę, szczególnie gdy potrzebują pomocy lub wsparcia. Nikt nie jest doskonały, a Marzena ma również wiele mniej pożądanych aspektów. Jej drapieżna natura i bezczelność powodują wiele pretensji i powodują, że jest co najmniej niewygodna. Na szczęście jej doceniająca natura zapewnia, że nie jest tak często.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*