Czy moje dziecko ma astmę?

[Głosów:0    Średnia:0/5]

Rodzice bardzo często zadają to pytanie już podczas pierwszej wizyty u alergologa. Czasami postawienie diagnozy bywa trudne i wymaga obserwacji pacjenta, nie ma bowiem badania czy testu diagnostycznego, który jednoznacznie potwierdza lub wyklucza rozpoznanie astmy, a chorób, które mogą dawać podobne objawy jest dużo.

Astma oskrzelowa to najczęstsza przewlekła choroba układu oddechowego u dzieci. Charakterystyczną cechą astmy jest przewlekły stan zapalny oskrzeli, a w okresie zaostrzeń objawy takie jak duszność wydechowa, suchy kaszel i świszczący oddech. Objawy te są spowodowane zmniejszeniem średnicy oskrzeli (obturacją oskrzeli) na skutek obrzęku, skurczu mięśni gładkich oraz produkcji nadmiernie lepkiego śluzu. W badaniu lekarskim stwierdza się wówczas cechy rozdęcia płuc i zalegania wydzieliny w drogach oddechowych. W zaostrzeniu astmy dochodzi do "uwięzienia" powietrza w płucach.

Charakterystyczną cechą astmy u dzieci jest całkowita odwracalność opisywanych objawów - samoistnie lub na skutek stosowanego leczenia. Dlatego też u pacjenta zgłaszającego się na wizytę w okresie bezobjawowym badanie lekarskie nie wykazuje nieprawidłowości. Kolejną cechą astmy, niezależnie od wieku pacjenta, jest nadreaktywność oskrzeli, czyli nadmierna gotowość skurczowa. Do skurczu oskrzeli dochodzi pod wpływem bodźców fizycznych i chemicznych (np. zimne powietrze, wiatr, dym papierosowy, zanieczyszczenia atmosferyczne).
Większość przypadków astmy oskrzelowej skojarzona jest z atopią, czyli uwarunkowaną genetycznie predyspozycją do nadmiernej produkcji IgE. Badania oceniające stan atopowy to testy skórne oraz oznaczanie stężeń IgE w surowicy - całkowitego i swoistych. O atopii możemy również wnioskować na podstawie dotychczasowego rozwoju dziecka - alergia na pokarmy, przede wszystkim na mleko i jajka, przejawiająca się jako wysypki skórne czy objawy z przewodu pokarmowego (kolki niemowlęce, biegunki, wymioty), świadczy o atopii. Pokarmy też mogą być przyczyną astmy oskrzelowej i alergicznego nieżytu nosa, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Ogólnie alergia na pokarmy jest pierwszym etapem tak zwanego "marszu alergicznego". Ponieważ astma i atopia podlegają dziedziczeniu, stwierdzenie ich u rodziców czyni bardziej prawdopodobnym rozpoznanie u dziecka.

Z definicji astmy wynika, ze jej objawy kliniczne stwierdza się tylko w okresie zaostrzeń. Stały charakter objawów, z początkiem w okresie noworodkowym, przemawia przeciwko astmie. Badanie pacjenta w okresie objawowym i uzyskanie poprawy po typowym leczeniu przeciwastmatycznym potwierdza rozpoznanie astmy. Na ogół pacjenci zgłaszają się na planowe wizyty, bez objawów klinicznych. Rozpoznanie ustala się wówczas na podstawie wywiadu, stwierdzenia innych objawów atopii (astma atopowa często współistnieje z atopowym zapaleniem skóry, czy alergicznym nieżytem nosa) oraz potwierdzeniem stanu atopowego badaniami dodatkowymi. Wykazanie związku objawów z ekspozycją na alergen to kolejny krok do rozpoznania astmy atopowej. Pacjenci uczuleni na roztocze kurzu domowego mają zaostrzenia choroby jesienią i zimą, uczuleni na pyłki - wiosną i latem.
U dzieci powyżej 6. roku życia rozpoznawanie astmy ułatwiają badania czynnościowe układu oddechowego. W okresie bezobjawowym ich wyniki mogą być całkiem prawidłowe, ale u części pacjentów pomimo braku objawów klinicznych stwierdza się zaburzenia przepływu powietrza, szczególnie w oskrzelach o najmniejszym przekroju. Parametry oddechowe ocenia się również po podaniu leku rozkurczowego (np. Salbutamol, Ventolin), obecnie uważa się, że jest to kluczowe badanie w rozpoznaniu astmy. W szczególnych przypadkach wykonuje się testy prowokacji oskrzeli.

Nie wszystkie przypadki astmy oskrzelowej skojarzone są z atopią, u tych pacjentów duszność występuje pod wpływem infekcji wirusowych lub bez uchwytnych przyczyn. Typowy przebieg kliniczny, wyniki badań spirometrycznych oraz pozytywna reakcja na leczenie potwierdzają rozpoznanie astmy oskrzelowej.

Uważa się, że astma oskrzelowa u dzieci jest niedodiagnozowana, rozpoznawana zbyt późno i zbyt rzadko. Często dzieci zgłaszają się z kartami informacyjnymi z pobytu w szpitalu, gdzie kilkakrotnie rozpoznano obturacyjne zapalenie oskrzeli, nie padało jednak nawet podejrzenie astmy. Jakie to ma znaczenie? Przede wszystkim takie, że dzieci te wymagają diagnostyki, ustalenia, które alergeny mają wpływ na występowanie objawów, oceny stopnia zaawansowania choroby oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia. Tylko w ten sposób dzieci unikają kolejnych hospitalizacji i często niepotrzebnego leczenia antybiotykami. Przewlekłe leczenie przeciwzapalne i maksymalna eliminacja alergenów ze środowiska dziecka chronią je przed trwałym uszkodzeniem dróg oddechowych.
Reasumując - rozpoznanie astmy oskrzelowej jest stosunkowo łatwe u dzieci starszych, u których można wykonać spirometrię. Najczęściej jednak choroba ujawnia się w wieku przedszkolnym, a czasem nawet już u niemowląt. Rozpoznanie astmy niemowlęcej jest największym problemem, wymaga szerokiego różnicowania, czyli wykluczenia wszystkich innych chorób przebiegających podobnie. W okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym tych chorób jest szczególnie dużo.
W literaturze anglojęzycznej używane jest określenie wheezy infant, co można przetłumaczyć jako "świszczące niemowlę". Obturacja oskrzeli jest w wieku niemowlęcym bardzo częsta. Sprzyja temu anatomia i fizjologia dróg oddechowych w tym wieku. Oskrzela są wąskie i wiotkie, mają słabo rozwinięte elementy chrzęstne i elastyczne, słabo są też wykształcone mięśnie gładkie oskrzeli. Wewnątrz oskrzeli znajduje się stosunkowo duża liczba gruczołów produkujących śluz. Niemowlęta mają słaby odruch kaszlowy, mało się ruszają. Wszystkie te czynniki sprawiają, że bardzo łatwo dochodzi do zwężenia światła oskrzeli i zaburzenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Kolejnym elementem, który pośrednio, poprzez niedostateczną ochronę przed infekcjami, sprzyja obturacji oskrzeli, jest niedojrzałość układu immunologicznego. Zwężenie światła oskrzeli u najmłodszych niemowląt zazwyczaj prowadzi do wystąpienia duszności, niewydolności oddychania, zaburzeń wodno-elektrolitowych, pogorszenia ogólnego stanu. Bardzo często niemowlęta te wymagają leczenia szpitalnego.

Najczęstszą przyczyną obturacyjnych zapaleń oskrzeli u niemowląt są zakażenia wirusowe. Najgroźniejsze w skutkach może być zakażenie wirusem RS. Wirus ten jest rozpowszechniony na całym świecie. Prawie wszystkie dzieci, które skończyły 3 lata, przebyły zakażenie tym wirusem. Do tej pory nie udało się wyjaśnić, dlaczego niektóre niemowlęta przechodzą to zakażenie jako łagodną infekcję górnych dróg oddechowych, a inne jako obturacyjne zapalenie oskrzeli czy najcięższą postać kliniczną - zapalenie oskrzelików. Czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu ciężkiej postaci klinicznej zakażenia są: wcześniactwo, palenie tytoniu przez rodziców, współistniejąca inna choroba układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego, skaza atopowa. Nie uzyskano też skutecznej i dobrze tolerowanej szczepionki przeciw wirusowi RS. Niemowlęta, które przebyły obturacyjne zapalenie oskrzeli czy zapalenie oskrzelików wywołane przez wirusy, mają tendencję do nawrotów wheezingu. Uważa się, że zakażenie wirusem RS toruje drogę do alergizacji alergenami wziewnymi, szczególnie w pierwszym roku życia. Wirus ten wywołuje produkcję swoistych przeciwciał przeciwwirusowych w klasie IgE. Przedmiotem badań pozostaje związek zakażeń wirusowych układu oddechowego z rozwojem astmy oskrzelowej. Stan zapalny w oskrzelach wywołany infekcją wirusową wykazuje wiele podobieństw do zapalenia w astmie oskrzelowej. Uważa się, że obturacyjne zapalenie oskrzeli wywołane wirusem RS jest czynnikiem ryzyka zachorowania na astmę oskrzelową. Z badań różnych autorów wynika, że co najmniej kilkanaście procent dzieci, które chorowały na takie zapalenie zachorowuje na astmę oskrzelową.

Innymi, znacznie rzadszymi przyczynami obturacji oskrzeli u niemowląt i małych dzieci są wady układu oddechowego, układu sercowo-naczyniowego, a nawet przewodu pokarmowego. Wśród wad układu oddechowego należy wymienić larynotracheobronchomalację, czyli wiotkość i słaby rozwój elementów chrzęstnych dróg oddechowych. Dzieci z taką wadą, podobnie jak dzieci z innymi wadami układu oddechowego, są szczególnie podatne na infekcje, które mogą mieć ciężki, wymagający hospitalizacji przebieg. Objawy powodowane przez tę wadę zazwyczaj ustępują z wiekiem. Inne wady rozwojowe oskrzeli i niektóre postacie hypoplazji płuc też powodują obturację oskrzeli. Wady dużych naczyń krwionośnych i serca mogą powodować ucisk na tchawicę i oskrzela lub zaburzenia w krążeniu płucnym, co może dawać objawy obturacji oskrzeli, nasilane przez infekcje układu oddechowego, częste w tej grupie pacjentów.
Z chorób określanych jako zespoły aspiracyjne, polegających na przedostawaniu się treści pokarmowej do dróg oddechowych, najczęściej występuje reflux żołądkowo-przełykowy.

W wyniku bezpośredniego drażnienia lub przez pobudzenie nerwu błędnego dochodzi do stanu zapalnego i skurczu oskrzeli. Kolejną dość częstą patologią, którą łatwo przeoczyć u najmłodszych dzieci, jest zachłyśnięcie ciałem obcym. Przebieg choroby wywołanej aspiracją ciała obcego bywa bardzo różnorodny, zależy to w dużej mierze od tego, co się do płuc dostało. Częstym objawem jest nawracające, trudno poddające się leczeniu obturacyjne zapalenie oskrzeli. Jedyną metodą leczenia jest usunięcie ciała obcego z dróg oddechowych podczas bronchoskopii.

W okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym rozpoznaje się większość przypadków mukowiscydozy - wrodzonej, uwarunkowanej genetycznie choroby o ciężkim przebiegu. W chorobie tej gruczoły zewnątrzwydzielnicze produkują nadmiernie lepki, trudny do usunięcia śluz. Zazwyczaj wcześnie dochodzi do zakażenia. Upośledzony jest rozwój fizyczny dzieci. Patologia dotyczy nie tylko gruczołów oskrzelowych, ale również przewodu pokarmowego, skóry, dróg rodnych.

U niektórych pacjentów już w okresie niemowlęcym można rozpoznać astmę oskrzelową, niemniej jednak często niezbędne są badania dodatkowe, aby wykluczyć wszystkie wymienione powyżej schorzenia przebiegające z obturacja oskrzeli.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*